کاروان سراهای عودلاجـــان

کاروان سراهای عودلاجـــان

بازارچه عودلاجان

سجاد عسگری – فعال حوزه میراث فرهنگی شهر تهران

تهران قدیم از پنج محله به نام های عودلاجان، ارگ، سنگلج، بازار و چاله میدان تشکیل می شد. عودلاجان یا اودلاجان از محله های قدیمی پایتخت است. بعضی نام اودلاجان را تغییر یافته ی آو- دراجین می دانند که در زبان تاتی بومی تهران به معنی «جای تقسیم آب» است. (او) در لهجه محلی به معنای آب و دراجان به معنای پخش کردن آب نهر به چندین شاخه کوچک است. برخی نیز نام این محله را تلفظ «عبدالله جان» به گویش کلیمیان و برخی آن را ترکیب دو واژه «عود» و «لاجی» می دانند که به دلیل قرار داشتن بازار عطاران در این منطقه به این نام معروف شده است.

   عودلاجان قدیم با ۲۶۱۹ خانه و ۱۱۴۶ دکان، مرفه ‌نشین ترین و بزرگ ‌ترین محله شهر بوده است. هم اکنون این محله به خیابان ‌های ناصرخسرو از …

ادامه مطلب

لوحه برنجی و سه لوحه کاشی مستطیل امامزاده یحیـــی (ع)

بررسی دیدگاههای مردم شناسی دینی و توجه به ساختارهای انسان شناسانه ابنیه مذهبی بیانگر آن است که آثار تاریخی و به ویژه بناهای مذهبی در غوغای تهران گم شدند و قدیمیترین بناهای تهران مقابر و امامزادهها هستند. امامزاده یحیی (ع) که همواره موجب برکت محله عودلاجان، استشفاء خاطر نیازمندان  و طرف توجه اهل دل و عاشقان ائمه معصومین بوده است.

   لوح در فرهنگ ایرانی به هر چه که پهن باشد، از استخوان و کتف و تخته و جز آن که در آن نویسند، می گویند. مواردی چون لوح محفوظ ، لوح تربت، لوح تعلیم ،  لوح دیوان شعرا ، لوح طلسم در فرهنگ ما همواره استفاده می شده است.

   لوح برنجی کوچک شش گوش به طول ۲۳ سانتی‌متر و عرض ۱۶ سانتی‌متر هنگام پی‌برداری بقعه فعلی در سردابه‌ای که از شن و مصالح زاید پر شده بود به دست آمد که با عباراتی غیرفصیح …

ادامه مطلب

هم نوعت را مثل خودت دوست بدار

هم نوعت را مثل خودت دوست بدار

 درمانگاه کانون خیرخواه در سال۱۳۲۱ه.ش در محل کنیسا ملاحنیفا افتتاح شد. آن تشکل کوچک به یاری خداوند و نیت خیر بنیانگذاران، رفته رفته گسترش یافت و از همان ایام، تمام امکانات بهداشتی و درمانی بدون درنظر گرفتن رنگ پوست، نژاد و مذهب در اختیار هموطنان قرار گرفت.

   دکتر رحیم کهن یکی از اعضا کانون خیرخواه با تشریح اهداف کانون، از دوستش -دکتر سپیر- برای عضویت و همکاری در کانون دعوت می کند. وی مشتاقانه از این امر استقبال می کند و عضویت را می پذیرد. در اولین جلسه با حضور دکتر سپیر ریاست کانون به وی واگذار می شود.

   نخستین حرکت کانون آشنا کردن مستمندان با اهمیت بهداشت و نظافت بود، پس از آن با تهیه مقدمات در صدد یافتن پایگاهی برآمدند. در بین محل های پیشنهاد شده، کنیسای ملاحنیفا انتخاب شد. با همکاری یوسف ملمد، مسئول کنیسا اولین پایگاه به صورت یک مرکز درمانی با همت چند …

ادامه مطلب

جاذبه های گردشگری امامزاده یحیی «ع»

مردم شناسی گردشگری، با توجه به دیدگاه های خود درباره ارتباط فرهنگ و توریسم در هر منطقه، نقش بسزایی در معرفی و تحلیل مناطق مورد بررسی خود دارد. مردم شناس در بررسی پدیده گردشگری، عوامل و جنبه های مختلف گردشگری را در رابطه با دیگر پدیده های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مطالعه می کند. یکی از شاخصه های مهم توریسم که سهم قابل توجهی از فعالیت های جهانگردی را به خود اختصاص می دهد، توریسم مذهبی است. جهانگردی مذهبی عبارت است از بازدید از اماکن مقدس نظیر زیارتگاه ها، مقابر امامزاده ها و نظایر آن ها.

اماکن مذهبی ایران زمین، معرف اعتقادات مردم این سرزمین از دورترین زمان ها هستند. علاوه بر قداست و معنویت منحصر به فرد خود، بیان کننده آداب و رسوم، باورها و اعتقادات، روحیه، اخلاقیات، اندیشه و عقیده نسل ها هستند که البته این ویژگی ها نه تنها در بناهای عظیم، که در ابنیه کوچک …

ادامه مطلب

مفخر تاریخ طبابت در دربار ناصرالدین شاه

مفخر تاریخ طبابت در دربار ناصرالدین شاه

در آن روزگار یعنى زمان ناصرالدین شاه این ساختمان از بهترین بناهای تهران بود. به طوری که مأمورین مخفى شاه که مراقب امورمالى بستگان دولت بودند آن را به شاه گزارش داده بودند. یک روز که موتمن الاطباء به اصطلاح شرف یاب حضور بود، شاه به اوگفته بود حکیم باشى شنیده ‏ام عمارت سه طبقه ‏اى ساخته ‏اى و در این مورد از وی تحقیق کرده بود.

میرزا زین العابدین خان دنبلی ضرابی ملقب به مؤتمن الاطبا فرزند میرزا محمدخان و نواده میرزا احمدخان صبور، پزشک مخصوص ناصرالدین شاه قاجار بود. پدرش میرزا محمد که از مستوفیان دربار و دستگاه دیوانی محمد شاه قاجار بود، با کمک معلمان سرخانه، تاریخ، متون نظم و نثر، ادبیات فارسی و عربی را به پسرش آموزش داد.(۱) پس از تاسیس دارالفنون، وی نخستین فارغ التحصیل دارالفنون و شاگرد اساتیدی چون علی اکبر خان ناظم الاطباء و دکتر تلوزان فرانسوی بود. موتمن الاطبا از جراحان …

ادامه مطلب

درب بسته سرای وثوق الدوله

درب بسته سرای وثوق الدوله

سرای وثوق الدوله متعلق به یکی از صاحب منصبان دوره قاجاریه به نام میرزا محمد قوام الدوله آشتیانی بوده است. وی در دیوان محاسبات مالیات سمتی بر عهده داشت که به پسر وی، میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه و سپس میرزا حسن خان وثوق الدوله واگذار شد. میرزا حسن خان معروف به وثوق الدوله در فروردین ۱۲۵۴ هجری شمسی دیده به جهان گشود، او از هفت سالگی به فرا گرفتن درس فارسی و مقدمات عربی پرداخت و در جوانی در مدرسه مروی فلسفه را نزد شیخ علی نوری و فقه را نزد سید عبدالکریم لاهیجی فرا گرفت. در سال های آخر عمر در اروپا زندگی کرد و در سال ۱۳۲۵ به ایران بازگشت و سرانجام در سال ۱۳۲۹ در سن ۸۰ سالگی در تهران بدرود حیات گفت و در قم در مقبره خانوادگی خود به خاک سپرده شد.

عمارت تاریخی قوام الدوله در سال ۱۲۱۱ ه.ش در زمان حکومت محمد شاه قاجار …

ادامه مطلب

امامزاده هفت دختران

این کاخ پر شکوه که به چشمان مصور است

آرامگاه دختر موســـــــــــی ابن جعفر است

زین جا طلب هر آنچــــــــــــــه تمنا کند دلت

دولت در این سـرا و گشایش در این در است

در محله قدیمی سرچشمه نزدیک تکیه رضا قلی خان، در ضلع غربی خیابان سیروس، امامزاده کوچکی به نام هفت دختران قرار دارد که از نوادگان امام موسی ابن جعفر(ع) هستند و قدر و منزلت خاصی نزد مردم به ویژه بانوان دارند.

درباره هفت دختران و اینکه چه کسانی بوده اند، اطلاعات دقیقی در دست نیست. متولی امامزاده -آقای یوسف محمدی- که ۱۳ سال است در امامزاده خدمت می کند، در این باره می گوید: «معروف است قبل از دوران صفویه که اجداد ما با ترکمان ها جنگ می کردند، این هفت خواهر خواستار اجازه جنگ شدند. لباس مردانه پوشیدند، صورت ها را بستند و به جنگ رفتند. زمانی که پدرشان به خانه بازگشت آنان را در منزل …

ادامه مطلب

صندوق منبت عتیقه امامزاده یحیی (ع)

منبت، یکی از هنرهای سنتی و زیبای ایران زمین است که به صورت نقوش برجسته ای به شکل گل و گیاه و جز آن، بر روی چوب ایجاد می کنند. این هنر نه تنها با مرور زمان، ارزش خود را از دست نمی دهد، بلکه هرچه از عمر آن بگذرد و قدمت پیدا کند، در صورت مراقبت ارزشمندتر می شود. به طور کلی در این زمینه از گذشتگان، آثاری به جا نمانده است. علت این امر را می توان عمر کوتاه چوب و نگهداری نادرست وسایل چوبی به دلیل نبودن مواد و وسایل حفاظتی (مانند لاک ها و رنگ هایی که امروزه استفاده می شود) دانست. با این حال، آثاری قدیمی نیز از هنر منبت کاری بر روی در مقبره ها، منابر و در مساجد وجود دارد. دلیل سالم ماندن آن ها که قدمت بعضی به ۱۰۰۰ سال هم می رسد، احترام مذهبی مردم به این اماکن است.

صندوق منبت …

ادامه مطلب

نشانی های تاریخی: در دار، آبشار

نشانی های تاریخی: در دار، آبشار

تهران ۴۰ تا۵۰ سال پیش، شهری بود به وسعت تقریبی ۲۱ کیلومتر مربع که تعداد جمعیتش را بین ۲۵۰ تا۳۰۰ هزار نفر تخمین می زدند. تعداد دقیق جمعیت شهر از آن جهت معلوم نبود که هنوز سرشماری و آمار گیری معمول و داشتن شناسنامه هم باب نشده بود تا زمانی که اولین سرشماری انجام شد، تعداد جمعیت شهر را با حدس و گمان تخمین می زدند. تهران صورت هشت ضلعی ناقص الاضلاعی داشت که با خندقی که به دورش حفر کرده بودند از اراضی اطرافش جدا می شد. این شهر کوچک شامل مناطق و خرده محله هایی بود که امروزه نام قدیمی آن ها تغییر یافته و فراموش شده اند. در عودلاجان امروز بسیاری از این مناطق را با اسمی جدید می شناسیم که درباره تعدادی از آن ها در شماره های پیش مطالبی آورده ایم. در این شماره  به محله های دیگری می پردازیم.

کوچه در دار

خیابان ری، …

ادامه مطلب

دختران نواب

دختران نواب

 

 

 

در اولین نقشه های تهیه شده از تهران در گذری به نام حمام نواب، حمامی مشاهده می شود که هم چنان پابرجاست و با کوله باری از خاطرات تلخ و شیرین، در محله امام زاده یحیی خود نمایی می کند. حمامی که روزگاری افراد مختلف را به خود دیده است، اکنون در سکوت به سر می برد و دیگر از آن به عنوان حمام استفاده نمی شود و تنها خاطرات آن باقی است.

حمام نواب در راسته امام زاده یحیی و تقاطع کوچه بیدل، بنا به سوابق موجود و معماری آن متعلق به دوران صفویه است. این بنا را زنانی به نام های سارا سلطان خاتون و سارا حاجر خاتون -دختران فردی به نام نواب- ساخته اند. این حمام نظیر بسیاری از حمام های عمومی گذشته به دلیل جلوگیری از اتلاف گرما و امکان استفاده از آب قنات ها و چشمه ها پایین تر از سطح زمین …

ادامه مطلب